MỪNG NGÀY LỄ VESAK

- Vesak là một lễ hội thường niên của người con Phật. Vào ngày này người đệ tử của Phật trên khắp thế như “nước trăm sông đỗ về biển” để đón chào ngày lễ Khánh đản. Theo truyền thống Đại thừa, ngày hội này được biết đến trong tiếng Phạn là Vaisākha. Bản thân từ Vesak là từ của tiếng sinhalese để thay thế cho từ “Visakha” trong tiếng Pāli. Ngày nay người phật tử trên thế giới của mọi truyền thống biết về ngày Vesak qua nhiều từ khác nhau như Visakah Puja, Buddha Purnima or Buddha Jayanti ở India, Bangladesh and Nepal, Visakha Bucha ở Thailand, Waisak ở Indonesia, Wesak (Vesak) ở Sri Lanka và Malaysia, Saga Dawa ở Tibet, Ka-sone-la-pyae ở Myanmar, Vixakha Bouxa ở Lào, Fó dàn (佛誕) ở các nước nói tiếng Trung Quốc và từ Phật Đản hay ở Việt nam

Vaisākha là tên của tháng thứ hai của lịch Hindu tính theo mặt trăng. Ở các nước theo Phật giáo nguyên thuỷ sử dụng phật lịch thì ngày Phật đản bắt đầu vào ngày trăng tròn của tháng 5 hoặc tháng 6 âm lịch. Theo lịch Trung Quốc, ngày Phật đản bắt đầu vào ngày 14 tháng 4 âm lịch. Nhưng theo từ điển Pāli và hệ thống lịch Gregory, ngày Phật đản rơi vào tháng 4 hay tháng 5. Như vậy ngày chính xác của vesak được xác định theo lịch chiêm tinh của mỗi quốc gia. Ở đây người viết không đi sâu vào phân tích phương pháp tính lịch khác nhau của các nước cũng ý nghĩa của ngày Phật đản, mà chỉ hướng đến các khía cạnh giáo dục của ngày Lễ Phật đản có ảnh hưởng đến đời sống con người và xã hội gồm niềm tin, sự tỉnh thức, lòng tri ân, hoà nhập công đồng và thể hiện ước nguyện chung. Thăng tiến niềm tin Lúc sắp nhập Niết bàn, Đức Phật bảo ngài Anand: “Ta nay đã già rồi, tuổi đã đến tám mươi rồi cũng như cỗ xe cũ kỹ, nhờ lực phương tiện tu sửa mà có thể đi đến nơi. Thân ta cũng vậy, nhờ sức phương tiện còn hơi duy trì được tuổi thọ, tự lực tinh tấn mà nhẫn chịu sự đau nhức này. Không suy niệm tất cả tưởng, khi nhập vô tưởng định, thân an ổn, không có não hoạn. Vì vậy, A-nan, hãy tự mình thắp sáng; thắp sáng nơi pháp, chớ thắp sáng nơi khác. Hãy tự nương tựa mình, nuơng tựa nơi pháp, chớ nương tựa nơi khác. Do đó “Này các Tỳ-kheo, các ngươi chớ ôm lòng ưu bi như vậy. Từ trời đất đến người vật, không có cái gì sanh ra mà không kết thúc. Muốn các pháp hữu vi không bị biến dịch, thì không thể nào được. Trước đây Ta đã từng dạy ân ái là vô thường, có hội hiệp tất có chia ly. Thân này không phải của ta, mạng này không tồn tại lâu được.” Lời dạy này nhắc nhở những ai có niềm tin, tôn vinh, kính ngưỡng Đức Thế Tôn trong ngày lễ Khánh đản không chỉ bằng hoa, hương và đèn, mà còn nỗ lực áp dụng, thực hiện lời dạy của Ngài trong cuộc sống. Đây chính là cách người đệ tử kính mừng ngày Vesak để thăng hoa niềm tin, tu tập lòng từ, nâng cao phạm hạnh và mang an lac, hoà hợp với đời sống công đồng. Vì thế lảnh thọ và thực hành giáo pháp của Đức Thế Tôn là phẩm vật quí giá nhất để dâng lên cúng dường Đức Thế Tôn trong ngày Khánh đản. Sự tỉnh thức Khi đề cập đến Phật giáo, người ta thường nghĩ ngay Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, bậc sáng lập Đạo Phật có nguồn góc từ Ấn Độ. Danh từ Phật không phải là một tên riêng, mà là một tước hiệu được tôn xưng với ý nghĩa một “Đấng Giác Ngộ”, “Đấng Toàn Giác” hay “Đấng Tỉnh Thức”, ngài đã chỉ dạy con đường đưa đến an lạc và giải thoát. Vì vậy tôn vinh, kính ngưỡng ngày sinh của Đức Thế Tôn chính là lúc người đệ tử của Phật thực hiện con đường này bằng cách quán chiếu về sự tỉnh thức ở tự thân khi vị ấy “tản bộ, hoặc ra vào, hoặc quay nhìn hai bên, co duỗi, cúi ngước, cầm y bát, tiếp nhận ẩm thực, hoặc tả hữu tiện lợi, hoặc ngủ hoặc thức, hoặc ngồi hoặc đứng, nói năng hay im lặng, vào bất cứ lúc nào, thường niệm nhất tâm, không mất oai nghi.” Phẩm hạnh của vị ấy như một người soi mình xuống dòng, nước trong, đẹp, xấu đều thấy rõ. Và vì thế vị ấy biết được tâm của người khác. Bên cạnh việc tỉnh thức ở tự thân, người đệ tử Phật cũng tỉnh thức rằng ngoài cảnh giới sinh sống của loài người, vẫn còn có nhiều hành tinh và cảnh giới khác nhau của những loài thai sinh, thấp sinh, hoá sinh, noãn sinh đang sinh sống bằng hình thức sắc hay vô sắc, của tưởng hay vô tưởng, của phi tưởng hay phi phi tưởng. Vì thế trong khi thực hiện nghi lễ tôn vinh, kính ngưỡng Đức Thế Tôn, vị ấy không làm tổn hại đến cảnh giới và sinh mạng của các loài chúng sinh khác: “Nếu những đại hội tế lễ mà không trói cột các súc vật, cho đến không khiến chúng sanh phải lao dịch khổ nhọc; những đại hội tế lễ như vậy được Ta khen ngợi tán thán, vì nó không mang lại tai nạn lớn.” Thể hiện lòng tri ân Người đệ tử Phật là người sanh ra từ miệng Phật, từ Pháp Phật hoá sanh và trưởng dưỡng từ hội chúng thanh tịnh.” Với ý nghĩa này, ngày lễ Khánh đản cũng là ngày người đệ tử Phật tỏ bày lòng tri ân của mình đối bậc Đạo sư, đối với đấng sinh thành dưỡng dục, đối với những người Phật tử đã âm thầm hộ đạo và giữ đạo, đối với những người đã có công giữ nước và dựng nước. Và những ai nuôi dưỡng lòng tri ân của mình thì được so sánh ngang hàng với bậc Đạo sư, với Phạm Thiên.” Bên cạnh thể hiện lòng tri ân, những hoạt động phúc lợi xã hội cũng cần được quan tâm: “Nếu có kẻ mồ côi, già cả, hãy nên chẩn cấp. Người nghèo cùng, yếu kém đến xin, cẩn thận chớ trái nghịch. Trong nước có luật pháp cũ, ngươi chớ thay đổi. Vì thế ngày Khánh đản là một ngày vô cùng quan trọng đối với những ai có lòng tin, kính ngưỡng Đức Thế Tôn. Nó không những có sức mạnh dạy cho con người tạo sự gắn kết thắm thiết trong mối quan hệ gia đình và xã hội, mà còn là thể hiện nét văn hoá truyền thông đậm tính nhân văn của mỗi quốc độ, trong đó các yếu tố “tự cao về huyết thống, tự cao về dòng họ, tự cao về tướng mạo, tự cao về sự thông minh, tự cao về sự giàu sang” đều vắng mặt. Hoà nhập công đồng Ngày nay Phật giáo có mắt trên khắp các quốc gia với nhiều truyền thống hệ phái khác nhau nhưng có chung một đấng từ phụ . Và do đó, ngày lễ Phật đản cũng là ngày các truyền thống của các hệ phái Phật giáo tổ chức lễ tưởng nhớ sự kiện ra đời của Đấng Thế Tôn. Thông qua lễ khánh đản này, mọi truyền thống hệ phái dù có quan điểm khác nhau về phương pháp tu tập, về phương thức truyền bá chánh pháp, về phương pháp tiếp nhận ý nghĩa của thánh giáo, nhưng điều có chung một tấm lòng thành kính ngưỡng, tôn vinh Đức Thế Tôn và cùng chung một tâm nguyện là “lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích cho chư thiên và loài người” cho muôn loài. Vì vậy ngày Khánh đản là nhịp cầu để nối kết và thu hẹp những bất đồng, dị biệt của những người đệ tử Phật từ các truyền thống khác nhau và cũng là cơ hội để hiểu nhau, thương nhau hơn trong tình Linh sơn cốt nhục. Thể hiện ước nguyên chung Thế giới ngày này dường như nhỏ lại. Qua phương tiện truyền thông trực tuyến, mọi người trên thế giới có thể liện lạc với nhau bằng thời gian thực. Vì thế con người ngày hôm nay không chỉ học tập, làm việc cho chính bản thân mình, gia đình và quốc gia, mà còn vì lợi ích cho mọi người đang sinh sống trên hành tinh này. Theo quan điểm của Phật giáo, tâm của mọi loài chúng sinh thì hoàn toàn liên hệ nhau dù chúng ý thức hay không ý thức. Hầu hết ý nghĩ trong tâm thức của chúng ta đều có ảnh hưởng đến mọi loài chúng sinh khác một cách trực tiếp hay gián tiếp. Hay nói một cách khác mỗi ý nghĩ của chúng có thể mang thế giới tới bờ vực thảm hoạ hay đưa thế giới ra khỏi bờ vực thảm hoạ. Trên căn bản này, ngày lễ Phật đản Liên hợp Quốc sẽ là nền tảng tốt nhất cho ước vọng hoà bình và an lạc của mọi người trên thế giới. Mọi người trên thế giới có thể thành tâm kính mừng ngày Phật đản với lòng: Kính trọng bậc đáng kinh; Kính thờ bậc đáng thờ; Rộng thí và nhân từ; Hằng có tâm từ mẫn; Được Chư Thiên tán thán; Thường sống chung người thiện, Không tụ hội kẻ ác. Với ước vọng này mọi người sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp thực hiện được lời dạy “Tâm tịnh tức quốc độ tịnh”, nghĩa là khi tâm của con người trong sạch thì quốc gia hay hành tinh họ đang sinh sống sẽ trong sạch. Vì vậy tương lai của một quốc gia hay một hành tinh trong sạch sẽ tuỳ thuộc rất nhiều vào những hoạt động của con người hôm nay và như một hệ quả ngược lại, con người cũng tuỳ thuộc rất nhiều vào đó. Trên đây là những khía cạnh thiết thực mạng tính giáo dục trong ngày lễ Phật đản trên một số phương diện, người viết hy vọng Đại lễ Phật đản sẽ có sức lan toả rộng và trở nên quần chúng hoá trong một ngày không xa và trong đó mỗi một ngôi chùa sẽ là một trung tâm điểm của lễ hội.

Hero_Tiêu_PHong (Theo THÍCH MINH THỌ)